Yaşlılar ve Engelliler Hukuku: Vasi, Kısıtlama

Ankara Avukatlık Bürosu – Halil Kaan Emektar, yaşlılık, hastalık ya da engellilik nedeniyle işlerini kendi başına yürütmekte güçlük çeken kişilere ve yakınlarına hukuki destek verir: vasi tayini (kısıtlama), yasal danışman ve kayyım atanması, vasinin denetimi, vesayetin kaldırılması, ayırt etme gücü olmadan yapılan işlemlerin iptali ve engelli hakları. Vesayet Türk Medeni Kanunu’nun 396. ve devamı maddelerinde düzenlenir; vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir (m.397).

Hangi konularda çalışıyoruz

Vasi tayini (kısıtlama) davası
İsteğe bağlı kısıtlama, yasal danışman ve kayyım atanması
Taşınmaz satışı gibi işlemler için vesayet makamından izin
Vasinin işlemlerine şikâyet, vasinin görevden alınması ve vesayetin kaldırılması
Ayırt etme gücü olmadan yapılan tapu devri ve diğer işlemlerin iptali
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi ve yaşlıların malvarlığına ilişkin uyuşmazlıklar
Engellilik nedeniyle ayrımcılık ve engelli haklarına ilişkin başvurular

Sık sorulan sorular

Vasi tayini nedir, hangi durumlarda vasi atanır?

Vasi tayini, işlerini kendisi göremeyen ergin bir kişinin kısıtlanarak ona yasal temsilci atanmasıdır. Kanun dört durum sayar: akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle işlerini görememe ya da sürekli bakıma muhtaç olma (Türk Medeni Kanunu m.405); savurganlık, bağımlılık, kötü yaşama tarzı ya da malvarlığını kötü yönetme (m.406); hapis cezasının infazı (m.407); kişinin kendi isteği (m.408). Yaşlılık tek başına kısıtlama sebebi değildir. Yaşlılığa bağlı bir hastalık nedeniyle işlerini göremiyorsa m.405, kişi kendisi istiyorsa m.408 uygulanır.

Vasi tayini için nereye başvurulur, hangi belge gerekir?

Başvuru, kişinin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılır (TMK m.397, m.411). Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle kısıtlamaya ancak resmî sağlık kurulu raporuna dayanılarak karar verilir; hâkim kişiyi dinleyebilir (m.409). Rapor için gerekirse kişi en fazla yirmi gün sağlık kuruluşuna yerleştirilebilir (m.436).

Kim vasi olabilir, aile üyelerine öncelik verilir mi?

Vesayet makamı, bu görevi yapabilecek ergin bir kişiyi vasi olarak atar (TMK m.413). Haklı sebepler engel olmadıkça öncelik kişinin eşine veya yakın hısımlarına verilir; yerleşim yerlerinin yakınlığı ve kişisel ilişkiler dikkate alınır (m.414). Kişinin kendisinin ya da anne veya babasının gösterdiği kişi de haklı sebep yoksa vasi olarak atanır (m.415).

Vasi, vesayet altındaki kişinin evini satabilir mi?

Vasi önemli işlemleri tek başına yapamaz. Taşınmaz alım satımı, ödünç alma, dava açma ve kişinin bir bakım kurumuna yerleştirilmesi vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK m.462). Taşınmaz ancak kişinin menfaati gerektiriyorsa satılabilir; satış kural olarak açık artırmayla yapılır ve ihale vesayet makamının onayıyla tamamlanır (m.444). 31 Ekim 2026’dan itibaren artırma elektronik satış portalında yapılır (7589 sayılı Kanun). Ölünceye kadar bakma sözleşmesi ve mirasın reddi gibi işlemler için ayrıca denetim makamının izni gerekir (m.463).

Kişi kendisi için vasi ya da yasal danışman isteyebilir mi?

Evet. Yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı nedeniyle işlerini gerektiği gibi yönetemediğini ispat eden ergin, kısıtlanmasını isteyebilir (TMK m.408). Kısıtlama için yeterli sebep yoksa, dava açma, taşınmaz satışı, ödünç alma, bağış ve kefalet gibi işlerde görüşü alınmak üzere yasal danışman atanabilir (m.429).

Vasi nasıl denetlenir, vesayet nasıl kaldırılır?

Vasi kural olarak iki yıl için atanır; süre ikişer yıl uzatılabilir (TMK m.456). Vasi, yönetimle ilgili hesabı her hâlde yılda bir kez mahkemeye sunar (m.454). Her ilgili, vasinin işlemlerine karşı vesayet makamına şikâyette bulunabilir; bu makamın kararlarına tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir (m.461). Görevini ağır biçimde savsaklayan ya da yetkisini kötüye kullanan vasi görevden alınır (m.483). Kısıtlama sebebi ortadan kalkınca vesayet kaldırılır; akıl hastalığı veya akıl zayıflığında bunun resmî sağlık kurulu raporuyla belirlenmesi gerekir (m.472, m.474).

Yaşlı yakınım ayırt etme gücü yokken tapusunu devrettiyse ne yapılabilir?

Ayırt etme gücü bulunmayan kişinin işlemleri, kanundaki istisnalar dışında hukuki sonuç doğurmaz (TMK m.15). İşlem tarihinde ayırt etme gücünün bulunmadığı ispatlanırsa tapu iptali ve tescil davası açılabilir. Hastane kayıtları ve tanıklar değerlendirilir; genellikle Adli Tıp Kurumu raporu alınır. Kişi kısıtlıysa davayı vasi, vesayet makamının izniyle açar (m.462).

Engelli bireylerin hakları hangi kanunlarla korunur?

5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, doğrudan ve dolaylı ayrımcılık dahil engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılığı yasaklar ve makul düzenleme yapılmasını öngörür (m.4/A). Elli veya daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işyerlerinde yüzde üç oranında engelli işçi çalıştırılması zorunludur (4857 sayılı İş Kanunu m.30). Bakıma muhtaç engelliler için evde bakım yardımı 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu ek m.7’de düzenlenir; idarenin ret kararlarına karşı itiraz ve idari dava yolu açıktır.

Süreç nasıl işler?

Ön görüşme ve belgeler: nüfus kaydı, sağlık raporları ve hastane kayıtları, tapu ve banka kayıtları, önerilen vasinin bilgileri.
Yolun belirlenmesi: kısıtlama, yasal danışman ya da kayyım seçeneklerinden uygun olanı belirlenir.
Başvuru: sulh hukuk mahkemesine vasi tayini istemi sunulur; rapor ve dinleme süreci takip edilir.
Vasilik görevleri: malvarlığı defteri tutulur (TMK m.438); yıllık hesap verilir ve gerekli izinler alınır.
Denetim: şikâyet, vasinin değiştirilmesi ya da vesayetin kaldırılması talepleri takip edilir.

İlgili yazılar

Büro

Ankara Avukatlık Bürosu – Halil Kaan Emektar · Av. Halil Kaan Emektar
Ziyabey Cad. 1419. Sokak No:7/4, Balgat, Çankaya, Ankara · 0532 341 42 77 · Pazartesi–Cuma 09:00–18:00, Cumartesi 13:00–18:00

Bu sayfa Av. Halil Kaan Emektar tarafından hazırlanmıştır. Son güncelleme: 22 Ekim 2026. Sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez; somut durumunuzun belgelerinizle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Yaşlılar ve Engelliler Hukuku