Türkiye’deki iş hayatında en çok merak edilen ve ne yazık ki en çok kafa karışıklığı yaşanan konulardan biri Fazla Mesai Hesaplama işlemidir. 4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde, çalışanların haklarını korumak ve işverenlerin yasal yükümlülüklerini yerine getirmek adına belirlenmiş net kurallar vardır.
İşte 2026 yılı güncel mevzuatına göre adım adım fazla mesai hesaplama rehberi:
- Fazla Mesai Nedir?
İş Kanunu’na göre haftalık çalışma süresi en fazla 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre haftanın günlerine eşit olarak bölünür. Haftalık 45 saati aşan her bir saatlik çalışma, fazla çalışma (fazla mesai) olarak adlandırılır.
Önemli Not: Günlük çalışma süresi, fazla mesailer dahil hiçbir koşulda 11 saati geçemez. Ayrıca bir işçiye yılda en fazla 270 saat fazla çalışma yaptırılabilir.
Fazla mesai ücreti, işçinin normal çalışma ücretinin saatlik bedelinin %50 zamlı hali üzerinden ödenir.
Fazla Mesai Hesaplama (2026)
4857 sayılı İş Kanunu formüllerine göre brüt tutarlar üzerinden pratik hesaplama yapar.
Döküm
Fazla Mesai Hesaplama Formülü
Fazla mesai hesaplaması, 4857 sayılı İş Kanunu’na göre oldukça net bir matematiksel temele dayanır. Hesaplamayı doğru yapabilmek için önce saatlik brüt ücretinizi bulmanız gerekir.
İşte adım adım hesaplama formülleri:
- Saatlik Brüt Ücretin Hesaplanması
İş kanununa göre aylık çalışma süresi 225 saat kabul edilir.
Saatlik Ücret = Aylık Brüt Maaş/225
- Fazla Mesai Formülü (Haftalık 45 Saati Aşanlar)
Haftalık 45 saati aşan her çalışma “Fazla Çalışma” statüsündedir ve saatlik ücretin %50 zamlı ödenmesini gerektirir.
Fazla Mesai Ücreti = (Saatlik Ücret x 1,5) x Fazla Çalışılan Saat
Fazla Mesai Nasıl Hesaplanır
Fazla mesai hesaplaması, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesi uyarınca yapılır. 2026 yılı itibarıyla geçerli olan yasal düzenlemeler ve uygulamada kullanılan standart formüller şöyledir:
- Temel Hesaplama Formülü
Hesaplamanın ilk adımı, aylık brüt maaşınız üzerinden saatlik brüt ücretinizi bulmaktır. Yasal olarak bir ayda 225 saat çalışıldığı kabul edilir.
Adım 1: Saatlik Ücreti Bulun
Saatlik Ücret = Aylık Brüt Maaş / 225
Adım 2: Zamlı Mesai Ücretini Hesaplayın
Haftalık 45 saati aşan her saat için ücretiniz %50 zamlı ödenir.
Fazla Mesai Saat Ücreti = Saatlik Ücret x 1,5
- Tatil ve Bayram Günlerinde Mesai
Tatil günlerinde yapılan çalışmaların mantığı, normal fazla mesailerden farklıdır:
Çalışma Günü | Ödeme Kuralı | Pratik Çarpan |
Normal Gün (45 saati aşan) | %50 Zamlı | x 1,5 |
Resmi Tatil / Bayram | +1 Tam Yevmiye | x 2,0 |
Hafta Tatili (Pazar) | %50 Zamlı + Hak Ediş | x 2,5 |
Not: 2026 yılı için asgari ücretli bir çalışanın 1 günlük bayram mesai ücreti yaklaşık 2.202 TL (Brüt) olarak hesaplanmaktadır.
- Somut Bir Örnek (2026 Verileriyle)
Aylık brüt maaşı 45.000 TL olan ve bir ayda toplam 10 saat fazla mesai yapan bir çalışanı hesaplayalım:
- Saatlik Ücret: 45.000 / 225 = 200 TL
- Mesai Saat Ücreti: 200 x1,5 = 300 TL
- Toplam Mesai Ödemesi: 300 x 10 = 3.000 TL(Brüt)
- Dikkat Edilmesi Gereken Yasal Sınırlar
- Yıllık Sınır: Bir işçiye yılda en fazla 270 saat fazla mesai yaptırılabilir.
- Günlük Sınır: Fazla mesailer dahil toplam günlük çalışma süresi 11 saati geçemez.
- Onay Şartı: İşverenin fazla mesai yaptırabilmesi için işçinin yazılı onayını alması gerekir.
- Serbest Zaman: İşçi isterse ücret yerine, çalıştığı her 1 saat fazla mesai için 1 saat 30 dakika ücretli izin (serbest zaman) kullanabilir.
1 Ayda En Fazla Kaç Saat Mesai Yapılabilir
4857 sayılı İş Kanunu’na göre bir işçinin yapabileceği fazla mesai süresi hem yıllık hem de günlük bazda sınırlandırılmıştır. 2026 yılı itibarıyla güncelliğini koruyan yasal sınırlar şöyledir:
- Yıllık Fazla Mesai Sınırı: 270 Saat
İş Kanunu’nun 41. maddesine göre, bir işçiye bir yıl içinde yaptırılacak fazla çalışmanın toplamı 270 saati geçemez.
- Aylık Ortalama: Bu sınırı aya böldüğümüzde, bir işçi ayda ortalama 22,5 saat fazla mesai yapabilir.
- Onay Şartı: Bu çalışma için işçinin yazılı onayının alınması zorunludur.
- Günlük Çalışma Sınırı: 11 Saat
Yıllık 270 saat sınırı olsa da, asıl dikkat edilmesi gereken sınır günlük sınırdır. İş Kanunu uyarınca, bir işçinin günlük toplam çalışma süresi (normal çalışma + fazla mesai dahil) 11 saati asla aşamaz.
- Örnek: Günde 8 saat çalışan bir işçi, o gün en fazla 3 saat fazla mesai yapabilir.
- Gece Sınırı: Gece çalışmalarında (saat 20:00 – 06:00 arası) toplam çalışma süresi 7,5 saati geçemez (bazı sektörler hariç).
- Dinlenme Süreleri
Fazla mesai sınırını belirleyen bir diğer unsur da dinlenme haklarıdır:
- Haftalık Dinlenme: İşçiye haftada en az kesintisiz 24 saat hafta tatili verilmesi zorunludur.
- Günlük Dinlenme: İki iş günü arasında işçinin en az 11 saatlik kesintisiz dinlenme süresi olmalıdır.
Zorla Fazla Mesai Yaptırmanın Cezası
Türk İş Kanunu’na göre fazla mesai, kural olarak işçinin onayına bağlıdır. İşçinin rızası olmadan veya yasal sınırları aşarak zorla fazla mesai yaptırmak, işveren açısından hem idari hem de hukuki ağır sonuçlar doğurur.
2026 yılı güncel mevzuat verilerine göre bu durumun cezai ve hukuki sonuçları şunlardır:
- İdari Para Cezası (2026 Güncel)
İş Kanunu’na aykırı olarak fazla mesai yaptırılması durumunda, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişlerince işverene idari para cezası kesilir.
- Ceza Miktarı: Fazla çalışma kurallarına (onay almamak, 270 saat sınırını aşmak, 11 saatlik günlük sınırı geçmek) aykırı hareket edilen her bir işçi için ayrı ayrı ceza uygulanır.
- 2026 Tahmini: Yeniden değerleme oranlarıyla birlikte bu ceza, her bir ihlal ve her işçi için ciddi rakamlara (işçi başına yaklaşık 2.500 TL – 5.000 TL aralığından başlayarak ihlalin türüne göre artan miktarlarda) ulaşmaktadır.
- İşçi İçin “Haklı Nedenle Fesih” Hakkı
Eğer bir işçi zorla fazla mesaiye zorlanıyor, fazla mesai ücreti ödenmiyor veya yıllık 270 saat sınırı aşılıyorsa; işçi iş sözleşmesini tek taraflı ve haklı nedenle feshedebilir.
- Kıdem Tazminatı: Bu durumda işçi, istifa etmiş olsa dahi kıdem tazminatını alma hakkı kazanır.
- Dava Hakkı: İşçi, ödenmeyen tüm fazla mesai alacaklarını 5 yıllık zamanaşımı süresi içinde geriye dönük olarak talep edebilir.
- Zorla Mesainin Geçersiz Olduğu Durumlar
Aşağıdaki durumlarda işçi “hayır” dediği için işten çıkarılamaz:
- Onay Formu Yoksa: İşçinin yazılı onayı (sözleşmede yoksa veya her yıl yenilenmemişse) alınmamışsa.
- Sağlık Durumu: İşçi, fazla çalışmanın sağlığını bozacağını doktor raporuyla belgelerse.
- Yasal Sınırlar: Günlük 11 saatlik çalışma süresi zaten dolmuşsa.
- Özel Durumlar: Gece işinde çalışanlar, gebe veya yeni doğum yapmış kadınlar ve 18 yaşından küçükler fazla mesaiye zorlanamaz.
Pazar Günü Fazla Mesai Ücreti
Pazar günü yapılan çalışma, İş Kanunu’na göre “Hafta Tatili Çalışması” olarak kabul edilir. Bu gün yapılan mesainin hesaplaması, normal günlerdeki fazla mesailerden farklı ve daha avantajlıdır.
İşte 2026 yılı güncel mevzuatına göre Pazar günü mesai hesaplama rehberi:
- Pazar Günü Mesai Ücreti Kaç Katıdır?
Yargıtay kararları ve İş Kanunu uygulamalarına göre, hafta tatilinde (Pazar günü) tam gün çalışan bir işçiye toplamda 2,5 yevmiye ödenir.
Bunu şu şekilde parçalayabiliriz:
- 1 Yevmiye: Çalışmasa da kanunen hak ettiği tatil ücreti (Zaten maaşın içindedir).
- 1,5 Yevmiye: Pazar günü çalıştığı için eklenen zamlı mesai ücreti (%50 zamlı çalışma).
- Sonuç: Maaşına ek olarak 1,5 günlük ekstra ücret yansıtılır.
Yıllık Fazla Mesai Sınırı
4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesine göre belirlenen yıllık fazla mesai sınırı 270 saattir. Bu süre, bir işçinin bir takvim yılı içerisinde normal çalışma süresinin (haftalık 45 saat) üzerinde yapabileceği toplam çalışma miktarını ifade eder.
İşte bu sınırla ilgili 2026 yılı itibarıyla bilmeniz gereken yasal detaylar:
- Yıllık 270 Saat Sınırının Detayları
- Aylık ve Haftalık Dağılım: Kanunda 270 saatin aylık veya haftalık olarak nasıl dağıtılacağı belirtilmemiştir. Ancak günlük 11 saatlik toplam çalışma sınırı aşılamaz.
- İşçi Onayı: İşverenin bu 270 saate kadar mesai yaptırabilmesi için işçiden yazılı onay (muvafakatname) alması şarttır.
- Parça Parça Hesaplama: 270 saatlik süre, Ocak ayından Aralık ayı sonuna kadar yapılan tüm fazla çalışmaların toplamıdır.
- Sınır Aşılırsa Ne Olur?
Yıllık 270 saatlik sınırın aşılması durumunda iki temel sonuç ortaya çıkar:
- Ücret Ödeme Zorunluluğu: Sınır aşılmış olsa dahi, işveren çalışılan her saatin ücretini %50 zamlı olarak ödemek zorundadır. “Sınırı aştık, bu yüzden ödeme yapmıyoruz” gibi bir gerekçe yasal olarak geçersizdir.
- İdari Para Cezası: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılan denetimlerde bu sınırın aşıldığı tespit edilirse, işverene her bir işçi için ayrı ayrı idari para cezası uygulanır.
- İşçinin “Haklı Nedenle Fesih” Hakkı
Yargıtay kararlarına göre, yıllık 270 saatlik yasal sınırın aşılması işçi için haklı fesih sebebi sayılabilir.
- Tazminat Hakkı: Eğer bir işçi, 270 saatten fazla çalışmaya zorlanıyorsa, iş sözleşmesini tek taraflı olarak feshedip kıdem tazminatını alarak işten ayrılabilir.
- İtiraz Hakkı: İşçi, 270 saatlik sınırı doldurduktan sonra geri kalan sürede fazla mesai yapmayı reddedebilir ve bu reddetme sebebiyle işten çıkarılamaz.
- Sınırın Hesaplanmadığı Durumlar
Bazı özel durumlarda 270 saatlik sınır dikkate alınmaz veya esnetilebilir:
- Zorunlu Nedenler: Arıza, makine arızası veya acil durumlar gibi işin devam etmesini zorunlu kılan haller.
- Olağanüstü Haller: Savaş, doğal afet veya seferberlik gibi durumlar.
