Klasik işyeri kavramından ayrışan uzaktan çalışma modelinin, belirli bir fiziki mekâna bağlı olmaması nedeniyle denetim açısından birtakım güçlükler barındırdığı görülmektedir. Zira uzaktan çalışan bir işçi, bir şehirle, ülkeyle hatta sabit bir adresle sınırlı olmaksızın faaliyet gösterebilmekte; bu durum da iş müfettişlerinin fiilî denetim yetkisini tartışmalı hâle getirmektedir. Bununla birlikte, söz konusu durum işverenin uzaktan çalışan işçi üzerindeki denetim ve gözetim yetkisinin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmemektedir. İşveren, yönetim hakkı kapsamında; bilgisayar, internet bağlantısı, elektronik posta ve benzeri dijital araçlar vasıtasıyla işçinin iş görme edimini dolaylı olarak izleyebilir ve denetleyebilir. Bu çerçevede, iş yaşamının gözetimi, denetlenmesi ve teftişiyle görevli olan iş müfettişlerinin, işçinin kendi konutunda uzaktan çalışması hâlinde, işçinin açık rızası veya talebi bulunmadıkça çalışma alanını denetlemeleri hukuken mümkün değildir. Aksi yöndeki bir uygulama, Anayasa’nın 20 ve 21. maddelerinde güvence altına alınan özel hayatın gizliliği ile konut dokunulmazlığının ihlali sonucunu doğuracaktır. Dolayısıyla evinden uzaktan çalışan işçi; iş müfettişinin, işverenin ya da işveren vekilinin denetim amacıyla konuta girme yönündeki taleplerini reddetme hakkına sahiptir.
Uzaktan çalışmaya dayalı iş sözleşmesi nedir?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinde uzaktan çalışma; işçinin, işveren tarafından oluşturulan çalışma düzeni kapsamında, kendi konutunda veya işyeri sınırları dışında, teknolojik imkânlardan yararlanarak iş görme borcunu yerine getirdiği ve yazılı sözleşmeye dayanan bir iş ilişkisi olarak düzenlenmiştir.
Benzer biçimde Uzaktan Çalışma Yönetmeliği’nin 4. maddesinde de uzaktan çalışma, işçinin işverenin iş organizasyonu içerisinde kalmak kaydıyla, evden ya da iletişim teknolojileri aracılığıyla işyeri dışında faaliyet göstermesine dayanan ve yazılı şekilde kurulan bir çalışma ilişkisi olarak tanımlanmıştır.
Bu çalışma modelinde, işin fiilen işyeri dışında yürütülmesi esas olmakla birlikte, işveren tarafından belirlenen usul, standart ve performans ölçütlerine uyulması zorunludur. Ayrıca işçinin işverene olan hukuki ve kişisel bağımlılığı, uzaktan çalışma süresince de iş organizasyonu çerçevesinde varlığını sürdürmektedir.
4857 sayılı iş kanununun 74. maddesi nedir?
- Yarım Zamanlı Çalışma Hakkı
Doğum sonrası kullanılan analık izninin sona ermesinden itibaren, çocuğun bakım ve gelişiminin sağlanması amacıyla ve çocuğun yaşamını sürdürmesi koşuluyla; kadın işçiler ile üç yaşını doldurmamış bir çocuğu evlat edinen kadın ya da erkek işçilere, talepleri hâlinde yarım zamanlı çalışma hakkı tanınmıştır.
Bu kapsamda, ilk doğumda 60 gün, ikinci doğumda 120 gün, üçüncü ve sonraki doğumlarda ise 180 gün süreyle, haftalık normal çalışma süresinin yarısı oranında ücretsiz izin kullandırılır. Çoğul gebelik hâllerinde söz konusu sürelere 30’ar gün ilave edilir. Çocuğun engelli olarak dünyaya gelmesi durumunda ise yarım çalışma süresi 360 gün olarak uygulanır. Bu dönem boyunca süt iznine ilişkin düzenlemeler geçerli olmaz.
Doktor Raporu ve İzin Süreci
Analık izninde olduğu gibi, yarım çalışma süresi de işçinin sağlık durumu ile yapılan işin niteliği dikkate alınarak doktor raporuna dayanmak suretiyle uzatılabilir. Bu haktan yararlanılabilmesi için analık izninin tamamlanmış olması, işçinin açık talebinin bulunması, işçinin ve çocuğun hayatta olması ile iş sözleşmesinin devam ediyor olması gerekmektedir.
Yarım Çalışma Ödeneği
Yarım çalışma uygulaması süresince işveren, işçinin fiilen çalıştığı süreye karşılık gelen ücreti ödemekle yükümlüdür. Geri kalan süreye ilişkin ücret ise gerekli şartların sağlanması hâlinde, işçinin İŞKUR’a yapacağı başvuru üzerine İşsizlik Sigortası Fonu’ndan yarım çalışma ödeneği olarak karşılanabilir. Bu ödenek, yarım çalışma süresinin sona ermesiyle birlikte kesilir.
Kanun koyucu tarafından getirilen bu düzenleme, doğum sonrası dönemde ebeveynlerin çocuklarıyla daha fazla zaman geçirebilmelerini sağlarken, aynı zamanda iş sözleşmesinin devamlılığını korumayı ve aile yapısının desteklenmesini hedeflemektedir.
